September 1 pa lang, may Christmas songs na sa radyo. May parol at Christmas tree na sa mall. May countdown na sa social media. At halos ritual na rin ang paglabas ng Jose Mari Chan memes.
Kaya kapag may nagsabing,
“Hindi naman nagsisimula ang Christmas sa September. Wala pa ngang Advent.”
mabilis ding dumarating ang sagot:
“KJ ka lang.”
“Hayaan mong magsaya ang mga Pilipino.”
“Tradisyon na natin ’yan.”
O sa kabilang panig:
“Marketing gimmick lang ’yan.”
“Colonial mentality ’yan.”
“Hindi naman kulturang Pilipino ang Pasko.”
Pero kapag hanggang ganoon lang ang sagutan, wala pa ring nasasagot.
Bakit nga ba naging halos automatic na yearly cycle sa Pilipinas na pagpasok ng September ay “Pasko na”?
Relihiyon ba?
Marketing ba?
Kolonyal na pamana?
Coping mechanism ba ng mga Pilipino?
O tunay na kulturang Pilipino na rin ito?
Ang sagot: May bahagi ang ilan sa mga iyon—pero mali kapag isa lang ang ginawang buong paliwanag.
At unang kailangang linawin ang isang bagay na madalas pinaghahalo.
HINDI SEPTEMBER NAGSISIMULA ANG LITURGICAL CHRISTMAS—PERO HINDI RIN IYON ANG IBIG SABIHIN NG KARAMIHAN SA “PASKO NA”
Kung Catholic liturgical calendar ang batayan, malinaw ang sagot.
Ang Advent ay panahon ng paghahanda at paghihintay bago ang Pasko. Hindi pa iyon ang Christmas season mismo.
Sa Catholic liturgical calendar, nagsisimula ang Christmas Time sa bisperas ng Pasko, sa gabi ng December 24, at nagpapatuloy hanggang sa Feast of the Baptism of the Lord.
Kaya kung literal na religious claim ang:
“September 1 na, nagsimula na ang liturgical Christmas season,”
mali iyon.
Pero iyon ba talaga ang ibig sabihin ng ordinaryong Pilipinong nagsasabing “Pasko na!” pagpasok ng September?
Karaniwan, hindi. Hindi naman niya sinasabing September ipinanganak si Cristo. Hindi niya binabago ang Church calendar.
Ang tinutukoy niya ay nagsimula na ang cultural build-up ng Pasko—Christmas songs, décor, countdown, pamimili, pagpaplano ng reunion, regalo at pakiramdam na papalapit na ang holiday season.
Dito nagkakaroon ng problema kapag religious calendar ang ginagamit para pabulaanan ang isang cultural expression.
Magkaiba ang tanong na:
“Kailan nagsisimula ang Christmas sa liturgical calendar?”
at
“Kailan nagsisimulang maramdaman at paghandaan ng mga Pilipino ang Pasko?”
Magkaiba ang liturgical Christmas at cultural Christmas. At hindi kailangang burahin ang isa para ipaliwanag ang isa.
PERO HINDI RIN ITO “ORIGINAL” NA PRECOLONIAL FILIPINO CHRISTMAS
Kung ang ibig sabihin ng “original Filipino culture” ay isang tradisyong ginagawa na bago dumating ang mga Kastila, hindi kabilang doon ang Christian Christmas.
Ang Christian Christmas ay hindi bahagi ng indigenous precolonial religious traditions ng kapuluan. Unang ipinakilala ang Christianity sa pamamagitan ng Spanish-led Magellan expedition noong 1521, at mas malawak itong na-institutionalize matapos maitatag ang permanenteng Spanish colonial presence mula 1565.
Pero hindi rin ibig sabihin na walang mas matatandang Filipino cultural practices na kalaunang maaaring makihalo sa paraan natin ng pagdiriwang.
May archaeological evidence ng ritual feasting at communal food practices sa mga sinaunang lipunan sa Pilipinas.
Ayon sa National Museum of the Philippines, bahagi ng ceremonial life ng early Philippine societies ang feasting. Binabanggit din nito ang posibilidad na ang ilang modernong gawi ng festive food display at sharing ay may mas malalim na historical roots sa ating nakaraan.
Mahalaga ang distinction: Hindi precolonial ang Christmas. Pero hindi rin kailangang lahat ng ginagawa natin tuwing Christmas ay direktang nanggaling sa Europe.
Ang salu-salo, communal celebration at pagbabahagi ng pagkain ay maaaring makipagtagpo sa isang bagong relihiyosong pista at magkaroon ng sariling lokal na anyo.
DUMATING ANG CHRISTIAN CHRISTMAS KASAMA NG SPANISH COLONIAL ORDER
Sa panahon ng Spanish rule naging institusyonalisado ang Catholic Christianity sa malaking bahagi ng kapuluan.
At dito kailangang maging eksakto dahil madaling mahulog sa dalawang maling extreme.
Maling sabihing:
“Inimbento ang Christianity para kontrolin ang Pilipino.”
Mahigit isang libong taon nang umiiral ang Christianity bago pa dumating ang mga Kastila sa Pilipinas.
Pero mali rin namang burahin ang colonial reality at sabihing walang kinalaman ang religion sa sistema ng kapangyarihang kolonyal.
Sa ilalim ng Patronato Real, malalim ang institutional relationship ng Spanish Crown at Catholic Church. May mahalagang papel ang Crown sa ecclesiastical appointments, church properties at iba pang ecclesiastical affairs.
Sa Spanish Philippines, magkaugnay ang evangelization at colonial administration—kahit hindi rin nangangahulugang palaging magkasundo ang civil at ecclesiastical authorities.
Ginamit din ang reducción—ang pagreorganisa at pagsasama-sama ng dating magkakahiwalay na settlements sa mas compact na pueblos—bilang bahagi ng colonial administration at evangelization.
Sa madaling salita, hindi puwedeng paghiwalayin nang malinis ang religious conversion sa mas malaking colonial project.
Kaya kung ang tanong ay:
“May colonial layer ba ang Paskong Pilipino?”
Oo.
Pero kung ang claim ay:
“Inimbento ng mga Kastila ang September Christmas para kontrolin ang mga Pilipino,”
wala tayong matibay na historical evidence para rito.
Sa katunayan, masyadong bago ang modernong “September Christmas” para ituring na Spanish colonial invention.
AT IBA PA NGA ANG PASKONG PILIPINO NOONG UNANG BAHAGI NG 1900s
Magandang historical clue dito ang observations ni American teacher Mary Helen Fee sa Capiz na inilathala noong 1910.
Sa account ni Fee sa Capiz, hindi pa pamilyar sa maraming tao roon ang Santa Claus at Christmas tree. Hindi rin universal sa lugar na iyon ang gift-giving tuwing December 25; may mga regalong mas nakaugnay pa sa Tres Reyes o Three Kings sa Enero.
Ayon sa historical account ng National Quincentennial Committee, malakas na American influence ang kalaunang tumulong sa pagpapalaganap ng December 25 gift-giving, Santa Claus at Christmas-tree culture sa Pilipinas.
Mahalaga ring tandaan: local historical observation sa Capiz ang account ni Fee, hindi nationwide survey ng buong Pilipinas.
Pero ipinapakita nito ang isang mahalagang bagay: kahit ang tinatawag nating “traditional Filipino Christmas” ngayon ay hindi isang frozen tradition na eksaktong pareho na mula pa noong panahon ng Kastila.
Nagbabago ito.
May Spanish layer.
May American layer.
May indigenous at local layer.
At pagkatapos, may mass-media at commercial layer.
Diyan na papasok ang September.
WALANG ISANG ARAW O TAO NA MASASABING “SIYA ANG NAG-IMBENTO NG SEPTEMBER CHRISTMAS”
Ito ang isa sa pinakamahalagang historical guardrail.
Walang matibay na dokumentong nagsasabing:
“Noong ganitong taon, sa ganitong lugar, officially naimbento ang ‘Christmas starts in September.’”
Mas makatuwirang tingnan ito bilang gradual cultural development.
Cultural anthropologist Nestor Castro has traced the development of the extended Filipino Christmas to the mid-20th century, kasabay ng paglakas ng radio at commercial establishments.
Historian Xiao Chua, meanwhile, has recalled na noong kanyang pagkabata sa mid-1990s, hindi pa ganoon ka-normalized ang explicit na “September Christmas,” at itinuro niya ang pagdami ng malls at seasonal displays bilang mahalagang puwersa sa pagpapalawak nito.
Hindi contradiction iyon.
Posibleng matagal nang nabubuo ang practice bago ito naging mass cultural default.
Mayroon din tayong archival clue.
Sa isang 1999 issue ng La Salleño, makikita na ginagamit na ang framing na kapag pumapasok ang “-ber months,” itinuturing nang Christmas season ang panahon.
Pero mahalagang huwag palakihin ang kayang patunayan ng source.
Isang documented example iyon ng paggamit ng “ber months = Christmas” framing sa popular Philippine writing—pero hindi sapat iyon bilang patunay ng nationwide prevalence.
Kapag isinama ito sa mas malawak na historical observations tungkol sa radio, malls, commercial culture at changing popular practices, mas malinaw na bahagi na ito ng lumalawak na Filipino Christmas discourse bago matapos ang dekada.
DITO MALAKI ANG PAPEL NG MALLS—AT OO, MAY MARKETING STRATEGY TALAGA
Hindi conspiracy theory ang commercial explanation.
May economic incentive ang negosyo na pahabain ang panahon kung kailan nag-iisip, naghahanda at gumagastos ang tao para sa Pasko.
Noong 2011, ipinaliwanag ng DLSU sociologist na si Alvaro Alcala na maaaring i-capitalize commercially ang excitement ng Pilipino sa paghahanda: kapag mas maaga at mas mahaba ang build-up, mas mahaba rin ang pagkakataon para sa Christmas-related commerce.
May practical retail logic din dito.
May seasonal themes ang negosyo—summer, back-to-school, Halloween at iba pa. Ang maagang Christmas displays ay nakatutulong upang punan ang commercial calendar at hikayatin ang mas maagang Christmas shopping bago ang December rush.
At makikita rin kung gaano kalaki ang seasonal consumer traffic na nakapaligid sa holiday period.
Sa 2025 data ng SM Supermalls, halimbawa, nasa 115 million ang average monthly mall visits sa network nito, pero umakyat sa 153 million noong December.
Pero mahalagang maging eksakto: foot traffic ang sinusukat ng datos na ito, hindi halaga ng ginastos o kabuuang retail sales.
Kaya hindi nito direktang pinatutunayang mas malaki ang spending ng bawat tao. Hindi rin ibig sabihin na 153 million visits ay katumbas ng 153 million purchases. At lalong hindi nito pinatutunayang malls ang “nag-imbento” ng Filipino Christmas.
Ang ipinapakita nito ay kung gaano kalaki ang pagtaas ng consumer presence sa malls sa peak holiday period—isang mahalagang dahilan kung bakit commercially valuable sa retailers ang Christmas season.
Kaya oo: ang Christmas atmosphere ay ginagamit din bilang commercial environment.
Music.
Ilaw.
Décor.
Sale.
Countdown.
Nostalgia.
Lahat ng iyon ay maaaring makatulong ilipat ang consumer attention papunta sa holiday spending.
Pero dito rin nagkakamali ang kabilang panig.
Dahil may commercial interest, hindi automatic na:
“Marketing lang ang lahat ng ito.”
HINDI LAHAT NG KUMIKITA SA ISANG TRADISYON ANG SIYANG LUMIKHA NG KAHULUGAN NITO
Isipin ang Valentine’s Day. May flowers, restaurant promos, chocolates at advertising. Pero hindi ibig sabihin na lahat ng taong nagdi-date ay biktima lamang ng florist industry.
Ganito rin sa Christmas.
Maaaring ginagamit ng negosyo ang cultural excitement para kumita. Pero ginagamit din ng mga tao ang parehong season para sa mga bagay na hindi kayang ipaliwanag ng sales figures lamang: pag-uwi sa pamilya, reunion, pagpapadala ng regalo, pagpaplano ng Noche Buena, religious observance, pag-alala sa childhood Christmas, pag-aabang sa mga kamag-anak, at anticipation na minsan ay ilang buwan bago pa ang mismong araw.
Ang market ay nakikisakay at nagpapalakas sa kultura. At ang kultura naman ay kumukuha, gumagamit at nagbabago sa mga bagay na ibinibigay ng market.
Hindi one-way ang relasyon.
KAYA MAHALAGA RIN SI JOSE MARI CHAN—PERO HINDI DAHIL SIYA ANG “NAG-IMBENTO” NITO
Lumabas ang Christmas in Our Hearts noong 1990 at kalaunan ay naging isa sa pinakamatibay na audio cues ng Filipino Christmas.
Naging bahagi ang mga kanta ni Jose Mari Chan ng recurring holiday soundscape sa radio, malls, television at kalaunan social media.
Pero mas tama siyang tingnan bilang cultural accelerator at symbol, hindi inventor.
May Christmas culture bago ang kanta. May maagang paghahanda bago si Jose Mari Chan.
Pero kapag paulit-ulit na pinatutugtog ang parehong kanta sa parehong panahon taon-taon, lumalakas ang association.
September.
Christmas songs.
Décor.
Countdown.
Jose Mari Chan.
Unti-unting nagiging collective cue.
At nang dumating ang social media, mas lumakas pa iyon sa pamamagitan ng memes at annual online jokes.
Hindi na kailangang maglabas ng official announcement.
September 1 pa lang, naiintindihan na ng marami ang biro:
“Ayan na siya.”
At ang mismong biro ay naging bahagi na rin ng recurring ritual.
DITO PAPASOK ANG PSYCHOLOGY: BAKIT BA MASARAP ANG MATAGAL NA PAG-AABANG?
Hindi lang actual celebration ang nagbibigay ng saya. Minsan, bahagi ng saya ang pag-aabang.
Sa limang experiments nina Leaf Van Boven at Laurence Ashworth, nakita na maaaring mas intense ang emotional experience habang inaanticipate ang isang event kaysa habang binabalikan ito pagkatapos.
Kasama sa kanilang research ang anticipation ng positive at emotionally meaningful experiences.
Hindi ito study tungkol sa Filipino Christmas.
Kaya hindi natin dapat abusuhin ang finding at sabihing:
“Scientific proof ito kung bakit September ang Pasko natin.”
Hindi.
Pero nagbibigay ito ng posibleng psychological mechanism na makatutulong ipaliwanag kung bakit rewarding sa tao ang mas mahabang anticipation.
Kapag September pa lang ay may music, ilaw at countdown na, hindi mo lang pinahahaba ang event. Pinahahaba mo rin ang panahon ng paghihintay sa isang bagay na inaasahang masaya o meaningful.
May hinihintay.
May parating.
May plano.
May inaabangan.
At minsan, mahalaga ang pagkakaroon ng bagay na inaabangan sa ordinaryong buhay na puno ng trabaho, gastusin at problema.
AT HINDI RIN BASTA “MABABAW NA KALIGAYAHAN” ANG FAMILY RITUALS
Sa tatlong studies nina Sezer, Norton, Gino at Vohs na may kabuuang 1,098 participants, nakita na ang family rituals tuwing holidays ay associated sa greater holiday enjoyment, partly through family closeness at involvement.
May hiwalay ding research tungkol sa Christmas at New Year rituals na nag-ugnay ng mas mataas na participation sa ritualized family celebrations sa subjective well-being, social well-being at positive family emotional climate—bagaman kapag may conflict, maaari ring bumaba ang well-being.
Pero may mahalagang limitasyon dito. Hindi specifically tungkol sa Filipino “September Christmas” ang mga psychology studies na ito.
Karamihan ay tumitingin sa anticipation, holiday rituals, family closeness at well-being sa ibang populations.
Kaya ginagamit natin ang mga ito bilang ebidensiya ng mga posibleng psychological mechanisms na maaaring makatulong ipaliwanag kung bakit rewarding sa tao ang matagal na paghihintay at ritualized celebration—hindi bilang scientific proof kung bakit historically nabuo ang September Christmas sa Pilipinas.
Mahalaga ang distinction:
Psychological function is not the same as historical origin.
COPING MECHANISM BA ANG MAHABANG PASKO?
Posible itong mag-function bilang coping mechanism. Pero hindi natin dapat ipasa bilang fact na iyon ang original reason kung bakit ito nabuo.
Ang Filipino Coping Strategies Scale na dinevelop ni psychologist John Robert Rilveria ay pilot-tested sa 627 Filipino adults at nag-identify ng siyam na coping domains.
Kabilang dito ang:
social support,
religiosity,
relaxation/recreation,
problem-solving,
cognitive reappraisal,
at iba pang coping strategies.
Pansinin kung gaano karami rito ang maaaring mag-overlap sa karaniwang Christmas experience: pamilya at kaibigan, relihiyon, salu-salo, pahinga, recreation, sharing, pag-uwi, at collective celebration.
May sociological observation din na ang “ber months” ay maaaring magsilbing parang psychological time clock para sa mga Pilipinong naghahanda sa family gatherings at sa pag-uwi ng relatives mula abroad.
Kaya reasonable ang sabihing maaaring magkaroon ng coping function ang prolonged Christmas anticipation.
Pero hindi reasonable ang:
“Mahaba ang Pasko dahil mahirap ang buhay ng Pilipino.”
Wala tayong sapat na evidence para gawing ganoon kasimple ang historical causation.
At mas delikado kung gagawin nating romantic cliché ang:
“Resilient kasi ang Pinoy. Kahit naghihirap, masaya pa rin.”
Dahil may pagkakataong nagagamit ang “resilience” para gawing normal ang problemang dapat inaayos.
Hindi dapat maging dahilan ang Christmas lights para hindi makita ang kahirapan.
Hindi dapat maging kapalit ng accountability ang:
“Masayahin naman tayo.”
Ang coping ay paraan ng pagharap sa problema—hindi patunay na okay lang ang problema.
“MASAYAHIN LANG TALAGA ANG PINOY”—MAY KATOTOHANAN BA?
Mas tama sigurong huwag tratuhin ang pagiging masayahin bilang biological o permanenteng personality ng isang buong lahi.
Hindi pare-pareho ang higit isang daang milyong Pilipino.
Pero mayroon tayong sociocultural conditions na makatutulong ipaliwanag kung bakit malakas ang family-centered at communal side ng Christmas.
Sa 2020 Census, 78.8% ng household population ang nag-identify bilang Roman Catholic.
Malaki pa rin samakatuwid ang historical at social footprint ng Catholic tradition sa bansa—bagaman malinaw ding religiously diverse ang Pilipinas at hindi lahat ay nagdiriwang ng Pasko sa parehong paraan.
May contemporary Filipino research din na nagpapakitang mahalaga ang social relationships at social harmony sa paraan ng pagtanggap at pag-unawa ng mga Pilipino sa social support.
Kaya mas matibay ang formulation na:
Hindi tayo nagse-September Christmas dahil “genetically masayahin” ang Pilipino.
Mas makatuwirang tingnan ito bilang produkto ng faith, family orientation, social connection, ritual, anticipation at history—na pinalakas naman ng commerce at media.
SO, KOLONYAL BA O PILIPINO?
Ito ang tanong na madalas napapasimple nang sobra.
Kapag galing sa dayuhan, hindi na ba puwedeng maging kulturang Pilipino?
Kung ganoon ang standard, napakaraming bagay na itinuturing nating normal na Filipino ngayon ang kailangang itapon sa label na “hindi atin.”
Ang kultura ay hindi DNA test. Hindi nito kailangang patunayan na 100% indigenous ang bawat sangkap.
Mas magandang tanong:
Ano ang ginawa ng mga Pilipino sa bagay na dumating mula sa labas?
Tinanggap lang ba nang walang pagbabago?
O binago, hinaluan, binigyan ng lokal na kahulugan, ipinasa sa mga anak at ginawang bahagi ng sariling social life?
Ang Catholic Christmas ay may colonial route papasok sa Pilipinas. Ang Santa Claus at modern gift culture ay may American layer. Ang mall Christmas ay may commercial layer. Ang radio at television ay may mass-media layer. Ang Jose Mari Chan memes ay bahagi ng contemporary digital Filipino culture.
Pero ang paraan ng pagsasama-sama ng lahat ng iyan—kasama ang parol, pamilya, Noche Buena, Simbang Gabi, reunion, balikbayan, pamasko at mahabang anticipation—ay produkto na rin ng Filipino cultural adaptation.
Hindi kailangang precolonial ang isang tradition para maging culturally Filipino ngayon.
At hindi rin nabubura ang foreign o colonial origin nito dahil lamang inangkin natin.
Puwedeng parehong totoo.
AT DITO NAGIGING KULANG ANG “MARKETING LANG ’YAN”
Oo, ginagamit ng negosyo ang Pasko. Oo, may incentive silang paagahin ang shopping. Oo, ang Christmas atmosphere ay puwedeng gawing commercial stimulus.
Pero kung marketing lamang ang lahat ng ito, mahirap ipaliwanag kung bakit pati sa bahay na walang binebentang produkto ay may taong gustong magpatugtog ng Christmas songs sa September.
Kung marketing lamang, bakit nagiging nostalgia ito? Bakit may mga magulang na ipinapasa ang parehong ritual sa susunod na henerasyon? Bakit may Pilipinong nasa abroad na biglang nakararamdam ng homesickness kapag narinig ang pamilyar na Christmas song? Bakit ang simpleng meme tuwing September 1 ay naiintindihan ng napakaraming Pilipino nang hindi na kailangang ipaliwanag?
Dahil somewhere along the way, ang marketing cue ay naging cultural cue.
At kapag paulit-ulit itong ginagawa ng isang lipunan, maaaring magbago ang meaning nito.
Hindi na lamang:
“Bumili ka.”
Nagiging:
“Malapit na ulit ang panahong nakasanayan natin.”
PERO HINDI RIN DAHIL “TRADISYON” AY BAWAL NANG KUWESTIYUNIN
Ito naman ang isa pang mahalagang guardrail.
Hindi argumento ang:
“Tradisyon na kasi.”
Ang tradition ay puwedeng siyasatin.
Puwedeng itanong kung sobra na ang consumerism. Puwedeng itanong kung nagiging financial pressure ang regalo. Puwedeng itanong kung natatabunan ang religious meaning ng Pasko. Puwedeng itanong kung ginagamit ang nostalgia para hikayatin ang unnecessary spending. At puwede ring personal na hindi ka mahilig sa four-month Christmas.
Hindi mo kailangang mag-decorate sa September para maging mabuting Pilipino.
At hindi mo kailangang tawaging “KJ” ang ayaw.
Pero ganoon din sa kabilang panig.
Hindi sapat ang:
“Wala pa ngang Advent.”
para burahin ang cultural phenomenon.
Hindi sapat ang:
“Marketing strategy lang ’yan.”
para sabihing wala itong authentic social meaning.
Hindi sapat ang:
“Colonial ’yan.”
para sabihing wala nang Filipino ownership.
At lalong hindi sagot ang ad hominem. Kapag personalidad na ng nagsalita ang pinupuntirya, naiwan na ang mismong argumento.
ANG MAS TAMANG LENS AY HINDI “SINO ANG TAMA?” KUNDI “ANONG URI NG CLAIM ANG PINAG-UUSAPAN?”
Kung liturgical claim:
Hindi September ang simula ng Christmas season.
Kung historical claim:
Hindi precolonial Filipino tradition ang Christian Christmas.
Kung colonial claim:
Malaki ang papel ng Spanish colonial rule sa pag-institutionalize ng Catholic Christianity at Christmas traditions, pero walang ebidensiyang ang specific na September Christmas ay Spanish strategy para kontrolin ang mga Pilipino.
Kung commercial claim:
Malaki ang ambag ng retail, malls, advertising at mass media sa pagpapahaba at pag-normalize ng Christmas build-up.
Kung psychological claim:
May documented value ang anticipation, family rituals at social connection sa human experience—pero hindi nito pinatutunayang iyon ang historical origin ng September Christmas.
Kung coping claim:
Maaaring magkaroon ng coping function ang extended celebration, pero iba ang function sa origin.
Kung cultural claim:
Oo, maaaring maging tunay na kulturang Pilipino ang isang practice kahit hindi purely indigenous ang pinagmulan.
Iyan ang nawawala kapag ang komplikadong tanong ay pinipilit gawing isang simpleng sagot.
KAYA BAKIT NGA BA SEPTEMBER PA LANG, “PASKO NA” SA PILIPINAS?
Hindi dahil may isang Kastilang nagdesisyong September na ang Pasko.
Hindi dahil si Jose Mari Chan ang nag-imbento nito.
Hindi dahil malls lang ang nagdikta at sumunod tayong lahat.
Hindi rin dahil simpleng “masayahin at resilient ang Pilipino.”
Nabuo ito sa maraming layer ng ating kasaysayan at kultura.
May Christianity na unang ipinakilala sa Spanish-led expedition noong 1521 at mas malawak na na-institutionalize sa ilalim ng Spanish colonial rule mula 1565.
May mas matatandang local practices ng communal feasting at sharing.
May American influence sa modern Christmas imagery at gift culture.
May radio, records at television.
May pagdami ng malls at commercial incentive na pahabain ang shopping season.
May family reunions at migration.
May anticipation at nostalgia.
May Jose Mari Chan.
At kalaunan, sa social media ay taun-taon na ring muling lumilitaw ang September 1 Christmas cue sa pamamagitan ng memes, countdowns at pagbabalik ng parehong popular Christmas references.
Kaya ang “Christmas starts in September” ay hindi dapat basahin bilang literal na theological statement.
Mas tama itong tingnan bilang isang modernong Filipino cultural convention.
Hindi pure indigenous.
Hindi pure colonial.
Hindi pure commercial.
Hindi pure religious.
Hindi rin pure psychological.
Halo-halo—tulad ng malaking bahagi ng kultura mismo.
At marahil iyon ang mas mahalagang eye-opener dito:
Ang kultura ay hindi lamang kung saan nanggaling ang isang bagay. Kultura rin ang ginagawa ng isang lipunan rito pagkatapos nitong dumating.
Puwedeng hiniram ang isang tradisyon.
Puwedeng ginamit ito ng negosyo.
Puwedeng may bakas ng kolonyal na kasaysayan.
At pagkatapos ng maraming henerasyon, puwede rin itong baguhin, punuin ng bagong kahulugan at gawing sariling paraan ng pamumuhay.
Kaya bago sabihing:
“Nonsense.”
“Marketing lang.”
“Colonial mentality.”
O bago naman tawaging:
“KJ.”
ang nagtatanong—mas magandang unahin ang mas mahirap pero mas makabuluhang gawin:
ALAMIN KUNG ANO ANG HISTORY.
IHIWALAY KUNG ANO ANG RELIHIYON, KULTURA, NEGOSYO AT PSYCHOLOGY.
AT HUWAG GAWING OPINYON ANG DAPAT SINASAGOT NG EBIDENSIYA.
Dahil minsan, ang tila simpleng tanong na—“Bakit September pa lang, Pasko na?”—ay hindi lang pala tungkol sa Pasko.
Tungkol din ito sa kung paano nabubuo ang kultura, paano tayo naaapektuhan ng kasaysayan at negosyo, at paano natin ginagawang sariling atin ang mga bagay na minana natin sa iba.