Kapag may impeachment, isa sa pinakamadaling pansinin ay ang ginagastos ng gobyerno.
Pero may isang mas mahalagang tanong na madalas hindi na naitatanong.
Ano ang mas mahal—ang gastos ng isang constitutional na proseso ng pananagutan, o ang maaaring maging kapalit kapag wala nang epektibong paraan upang mapanagot ang pinakamataas na opisyal ng pamahalaan?
Bago natin sabihing "sayang lang ang pondo," mahalagang maunawaan muna kung bakit may impeachment at bakit ito isinama sa ating Konstitusyon.
Sa tuwing may impeachment, isa sa pinakamadalas marinig ay:
"Sayang lang ang pondo. Itulong na lang sana iyan sa mga mahihirap."
Sa unang tingin, parang makatuwiran ang pahayag na ito. Pero kapag sinuri natin kung bakit may impeachment sa ating Konstitusyon, makikita nating may isang mahalagang bahagi ng usapin na madalas hindi napapansin.
Nakasaad mismo sa 1987 Constitution ang impeachment bilang isang espesyal na mekanismo ng pananagutan para sa ilang pinakamataas na opisyal ng pamahalaan kapag may mga alegasyon ng mga impeachable offense na itinakda ng Konstitusyon, gaya ng culpable violation of the Constitution, graft and corruption, betrayal of public trust, at iba pang mga batayang nakasaad dito.
Dahil sa bigat ng kanilang katungkulan, hindi sila maaaring alisin sa puwesto sa pamamagitan lamang ng ordinaryong administrative proceedings. Kaya naglaan ang Konstitusyon ng isang hiwalay at pormal na proseso.
Halimbawa, hindi maaaring alisin sa puwesto ang Pangulo, Pangalawang Pangulo, mga Mahistrado ng Korte Suprema, mga Komisyoner ng mga Constitutional Commission, at ang Ombudsman sa pamamagitan lamang ng ordinaryong administrative proceedings. Dahil sa mga proteksiyong itinakda ng Konstitusyon, impeachment ang espesyal na mekanismong inilaan upang papanagutin sila sa mga impeachable offense.
Bahagi ito ng sistema ng checks and balances upang matiyak na kahit ang pinakamataas na opisyal ng pamahalaan ay may mekanismo ng pananagutan at walang sinuman ang maging lampas sa batas.
MAY GASTOS ANG IMPEACHMENT—PERO BAKIT ITO TINANGGAP NG KONSTITUSYON?
Totoo, may gastos ang impeachment.
Ngunit ang tanong ay hindi lang kung magkano ang ginastos.
Mas mahalagang itanong: Bakit handang maglaan ng ganitong mekanismo ang Konstitusyon?
May gastos ang impeachment dahil isa itong opisyal na proseso ng pamahalaan. Kabilang dito ang paghahanda at pagsusuri ng mga dokumento, legal at administratibong suporta, seguridad, at iba pang kinakailangang bahagi ng maayos na impeachment proceedings. Kapag umabot ang proseso sa Senado, kabilang din dito ang isang patas na impeachment trial.
Mahalaga ring maunawaan na ang impeachment ay hindi ordinaryong criminal trial. Isa itong constitutional na proseso upang alamin kung dapat manatili sa panunungkulan ang isang impeachable official. Kapag nahatulan sa impeachment, matatanggal siya sa katungkulan at maaari ring ma-disqualify sa paghawak ng anumang tanggapan sa ilalim ng Republika. Kung mayroon ding pananagutang kriminal o sibil, may hiwalay pang mga prosesong itinakda ng batas para rito.
Ngunit ang mas malaking tanong ay ito:
Kung hindi gagamitin ang impeachment, paano ipatutupad ang espesyal na mekanismong itinakda ng Konstitusyon upang papanagutin at, kung mapatutunayang may sala sa isang impeachable offense, alisin sa katungkulan ang isang opisyal na maaari lamang alisin sa pamamagitan ng impeachment?
Dito nababasag ang madalas na paghahambing na "impeachment o tulong sa mahihirap lang ang pagpipilian." Hindi ito magkaparehong bagay. Ang mga programang panlipunan at ang mga mekanismo ng pananagutan ay magkaibang tungkulin ng pamahalaan. Pareho silang mahalaga sa isang demokratikong estado.
Hindi rin dapat isipin na ang impeachment ay tungkol lamang sa pagpapatalsik o hindi pagpapatalsik sa isang opisyal.
Kapag umabot sa pagdinig at paglilitis, maaari itong mag-iwan ng pampublikong rekord ng mga ebidensiya, argumento, at paliwanag na iniharap sa opisyal na proseso. Nagiging pagkakataon din ito upang makita ng publiko kung paano gumagana ang pananagutan sa pinakamataas na antas ng pamahalaan.
Sa mga demokratikong bansa, matagal nang kinikilalang mahalaga ang transparency at accountability dahil mas nagkakaroon ng pagkakataon ang publiko na suriin ang mga kilos ng mga opisyal at gumawa ng mas may kaalamang pagpapasya bilang mga mamamayan.
Kapag ang mga mamamayan ay natututo mula sa mga prosesong ito at ginagamit ang mga natutunang iyon sa pagpili ng mga susunod na pinuno, mas nagiging matibay ang demokratikong pananagutan. Hindi nito ginagarantiya na mawawala ang katiwalian, ngunit maaari nitong matulungan ang lipunan na maging mas mapanuri at mas responsable sa pagpili ng mga opisyal.
Hindi lang isang tao ang sinusukat sa impeachment.
Sinusubok din kung gumagana ang checks and balances, ang rule of law, at ang mga mekanismong inilaan ng Konstitusyon upang walang sinuman—kahit gaano kataas ang posisyon—ang maging lampas sa pananagutan.
Kung kinikilala natin ang halaga ng mga korte, ng Commission on Audit, ng Ombudsman, at ng iba pang mga institusyong nagtitiyak ng pananagutan kahit gumagastos ang pamahalaan upang gumana ang mga ito, ganoon din dapat tingnan ang impeachment. Hindi sila ginawa para magsayang ng pondo kundi upang tiyaking may mga institusyong nagbabantay laban sa pang-aabuso sa kapangyarihan.
Kaya bago sabihing "sayang lang ang pondo sa impeachment," itanong muna natin:
Ano ang mas mahal—ang gastos ng isang constitutional accountability mechanism, o ang maaaring maging kapalit kapag wala nang epektibong paraan upang mapanagot ang pinakamataas na opisyal ng pamahalaan?
Sa isang demokrasya, may mga mekanismong may kaakibat na gastos. Ngunit ang layunin ng mga ito ay hindi ang paggasta mismo, kundi ang pangalagaan ang pananagutan, ang tiwala ng publiko, at ang prinsipyo na walang sinuman ang dapat maging higit sa batas.
Sa huli, iisa lang ang tanong na dapat nating pag-isipan:
Ano ang mas mahal?