Ano ang unang napapansin mo kapag nanonood ng impeachment trial?
Kung ang unang hinahanap natin ay ang pagtalsik ng laway, pagtulo ng sipon, pagkakamali sa pagsasalita, o mga mannerism na wala namang kinalaman sa mismong proceeding, baka oras na para tanungin natin ang sarili kung ano ba talaga ang binabantayan natin.
Habang ang impeachment trial ay naglalantad ng mga ebidensiya, argumento, testimonya ng mga saksi, depensa, prosekusyon, at maging ng tunay na pagganap ng mga senator-judges na tayo mismo ang naghalal, nagiging sentro naman sa social media ang mga eksenang puwedeng gawing meme.
Sa social media, mas mabilis pang kumalat at pag-usapan ang mga eksenang puwedeng gawing meme kaysa sa mga aral na makukuha sa mismong paglilitis.
Hindi rin ito nakakagulat.
Mas madaling makuha ang atensyon ng tao sa mga nakakatawa, nakakahiya, nakakabigla, o madaling i-share kaysa sa mga ebidensiya, legal na argumento, at mahahabang paliwanag na kailangang pag-isipan. Mas kaunting oras at pag-iisip ang kailangan para tumawa sa isang eksena kaysa unawain ang isang constitutional process.
Pero ang madaling mapansin ay hindi awtomatikong pinakamahalaga.
Isa na nga ito sa iilang pagkakataon na maaaring makita ng publiko kung paano sinusuri ang ebidensiya, paano tinitimbang ang magkabilang panig, paano hinaharap ang mga saksi, at paano ginagampanan ng mga senator-judges ang tungkuling ipinagkatiwala sa kanila ng taumbayan.
Pero sa halip na pag-aralan ang proseso at matuto rito, hindi rin maikakailang mas napagtutuunan ng pansin ang mga eksenang walang naiaambag sa pag-unawa sa kaso kaysa sa mga ebidensiya at argumentong inihaharap.
Sayang ang pagkakataon.
Dahil ang impeachment trial ay hindi lang tungkol sa magiging hatol.
Isa rin itong pagkakataon para matutunan natin kung paano kilatisin ang ebidensiya, suriin ang mga argumento, obserbahan ang mga saksi, at bantayan kung paano magpasya ang mga senator-judges na iniluklok natin sa puwesto. Ang mga aral na makukuha rito ang maaaring magamit sa susunod na pagboto, sa paghingi ng pananagutan sa mga opisyal ng pamahalaan, at sa paghubog ng mas mapanuring mamamayan upang hindi na maulit, o kahit mas mahirap nang maulit, ang mga kaparehong pagkukulang at pagkakamali.
Kapag hindi natin sinusuri ang mahahalagang bahagi ng proseso, mas mahirap tayong maging mga mamamayan at botanteng may sapat na batayan sa ating mga pasya.
Isa ito sa mga salik na maaaring magpahina sa pananagutan ng mga halal na opisyal sa publiko, dahil mas kaunti ang mga mamamayang sumusubaybay at humihingi ng maayos na paliwanag batay sa ebidensiya. Kapag nangyari ito nang paulit-ulit, maaari rin nitong unti-unting maapektuhan ang kalidad ng ating demokrasya.
Pagkatapos, kapag naulit na naman ang parehong problema, parehong klase ng pulitika, at parehong uri ng mga lider, marami na namang magtatanong kung bakit tila walang nagbabago.
Paano magbabago kung tuwing may pagkakataong matuto bilang mamamayan, mas inuuna nating aliwin ang sarili kaysa sanayin ang sarili sa masusing pagsusuri?
Hindi lahat ng impeachment trial ay mauuwi sa conviction. Hindi lahat ng boto ay sasang-ayunan natin.
Pero bawat proceeding ay may itinuturo tungkol sa ebidensiya, due process, pananagutan, at sa tunay na pagganap ng mga taong iniluklok natin sa puwesto.
Ang tanong ay hindi lang kung ano ang magiging resulta.
Ang tanong ay:
May natutunan ba tayo?
Dahil kung ang pinakanaaalala mo matapos ang buong paglilitis ay ang pagtalamsik ng laway, pagtulo ng sipon, o kung sino ang naging meme sa social media—habang wala kang alam sa mga ebidensiyang iniharap, sa mga argumentong isinagot, at sa naging pagganap ng mga senator-judges—baka hindi ang impeachment trial ang tunay na nasayang.
Baka ang nasayang ay ang pagkakataon mong maging mas mapanuri, mas responsable, mas handang bumoto nang mas matalino, at mas handang maningil ng pananagutan sa mga pinunong iniluluklok natin sa puwesto.